miasto: Łańcut (18 194 mieszkańców)

gminy: Białobrzegi (7 978 mieszkańców), Czarna (10 751 mieszkańców), Łańcut (20 067 mieszkańców), Markowa (6 780 mieszkańców), Rakszawa (7 319 mieszkańców), Żołynia (6 786 mieszkańców).

liczba wsi: 31

powierzchnia: 451,97 km²

ludność: 77 916 mieszkańców (wg stanu na 31.12.2007 r.)

gęstość zaludnienia: 172 osoby/km²

szkolnictwo:

• przedszkola: 35
• szkoły podstawowe: 40
• gminazja: 14
• szkoły ponadgimnazjalne: 8
• szkoły wyższe: Politechnika Rzeszowska, Ośrodek Naukowo  - Dydaktyczny Wyższej Szkoły Społeczno - Ekonomicznej w Warszawie

Powiat Łańcucki leży e centralnej części województwa podkarpackiego. ok. 17 km od stolicy Podkarpacia - Rzeszowa granicząc z powiatami rzeszowskim (od zachodu i południa), leżajskimi (od północy) i przeworskim  (od wschodu). Teren powiatu przecina międzynarodowa droga tranzytowa E 40 między Niemcami a Ukrainą z licznymi odgałęzieniami: na południowy wschód w kierunku Kańczugi E 881, na południowy zachód w kierunku Dynowa E 887, na północny wschód w kierunku Leżajska E 877, na północny zachód w kierunku Sokołowa Mołopolskiego E 876 oraz magistrala kolejowa z Wrocławia do Przemyśla, a dalej do Kijowa. Stolicą powiatu jest miasto Łańcut, siedziba władz powiatowych, gminnych i miejskich.

Powiat Łańcucki położony jest na skraju Pogórza Karpackiego i Niziny Sandomierskiej. Powoduje to zróżnicowane ukształtowanie terenu od równin w północnej jego części po górzyste tereny na południu. Przez teren powiatu przepływa rzeka Wisłok niewątpliwie podnosząc walory krajobrazowe okolic Łańcuta. Ponad 20% powierzchni pokryte jest lasami i gruntami leśnymi. Dominują tu bory mieszane, łęgi i olsy. Szata roślinna jest bardzo zróznicowana, można spotkać tu unikatowe rośliny ochronne, jak np. kłokoczka, kopytnik, śniezyczka - przebiśnieg, podkolan biały. W lasach powiatu można spotkać rzadkie gatunki zwierząt jak puchacz Bubo bubo, salamandra plamista, borsuk, gronostaj, łasica, myszołów i inne. Na terenach gmin Rakszawa i Żołynia znajdują sie bobrowe żeremie.

Na terenie powiatu występują zasoby kruszców budowlanych, udokumentowane duże zasoby gazu ziemnego oraz złoża wód mineralnych.

Początki osadnictwa na obecnych terenach powiatu łańcuckiego sięgają ok. 4000 lat p.n.Ch. czego dowodzą prace archeologiczne prowadzone głównie w południowej części powiatu. Początki powstania osady na terenie Łańcuta sięgają średniowiecza. Jak podaje tradycja znajdowała się tu osada i warowny gród, jednak nie jest to udokumentowane. W połowie XIV w. (według tradycji kościelnej w 1349 r.) Kazimierz Wielki nadał Łańcutowi prawa miejskie i oddał go w dowód zasług Ottonowi z Pilczy Pileckiemu herbu Topór – wojewodzie sandomierskiemu. Mniej więcej w tym samym czasie otrzymało lokalizację na prawie niemieckim szereg okolicznych wsi. Do najstarszych należą Krzemienica, Markowa, Kosina, Kraczkowa i Wysoka. W owym czasie w Łańcucie bawił dwukrotnie sam król Władysław Jagiełło: w 1410 r., przed bitwą pod Grunwaldem oraz w 1417 r., kiedy to przybył po córkę Pileckich, by ją zaślubić. Gościli tu także Zygmunt Stary oraz książę Witold.

Łańcut położony na uczęszczanym trakcie handlowym posiadał dobre warunki rozwoju gospodarczego, zarówno handlu, jak i rzemiosła. Najstarsze wzmianki o tutejszych rękodzielnikach pochodzą z II poł. XIV w. W początkach XV w. powstał cech płócienników, co poświadcza statut czeladzi cechu tkackiego z 1406 r., stanowiący najstarszy dokument tego rodzaju zachowany w Polsce. Prócz tkactwa do najstarszych uprawianych tu zawodów należały: szewstwo, kowalstwo, krawiectwo i kuśnierstwo. Rozwijało się tu również piwowarstwo i gorzelnictwo.

W 1629 r. Łańcut przeszedł w ręce Lubomirskich, którzy wznieśli tu nowocześnie ufortyfikowaną rezydencję. Podniosło to rangę i znaczenie miasta wraz z okolicznymi wsiami, pobudziło rozwój gospodarczy i zmieniło jego charakter. Z miasta o charakterze lokalnego rynku Łańcut stał się ośrodkiem rezydencjonalnym możnego i wpływowego rodu.

W 1823 r. w wyniku podziału wielkiej fortuny Lubomirskich dobra Łańcuckie przeszły w ręce Alfreda Potockiego, człowieka wszechstronnie wykształconego, doskonałego i przedsiębiorczego gospodarza. Zasłynął z nowatorskich metod gospodarowania, wybudował cukrownię (przekształconą w rafinerię spirytusu), fabrykę likierów, browar. W rolnictwie wprowadził, jako pierwszy w Galicji, płodozmian. Za czasów Potockich gruntownie przebudowano zamek, przekształcając go w jedną z najpiękniejszych rezydencji magnackich w Polsce. W 1830 r. Potoccy utworzyli ordynację. W tym czasie nastąpił szybki rozwój miasta, wybudowano wiele gmachów użyteczności publicznej a w 1859 r. doprowadzono tu linię kolejową. prężnie rozwijało się szkolnictwo, założono Ochotniczą Straż Pożarną, Kasę Zaliczkową i Bank Ziemski, powstało Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”.

Po stagnacji i zniszczeniach spowodowanych wojną Łańcut zaczął ponownie się rozwijać i rozbudowywać w latach 50-tych XX w. Wybudowano osiedla mieszkaniowe, na bazie istniejących powstały zakłady przemysłowe, wybudowano również nowe, miasto otrzymało niezbędną sieć urządzeń komunalnych. w 1996 r. oddano do użytku nowoczesną oczyszczalnię ścieków. We wrześniu 2004 r. oddano do użytku nowoczesną halę sportowo - rekreacyjną.

Położenie Powiatu Łańcuckiego na skraju dwu krain geograficznych powoduje jego różnorodne ukształtowanie, a przez to bogatą i różnorodną szatę roślinną. W lasach i na łąkach żyje wiele gatunków zwierząt. Można tu spotkać dziki, jelenie, daniele, sarny, zające, lisy, borsuki, jenoty, bobry i wydry. Spośród ptactwa żyjącego na terenach powiatu łańcuckiego należy wymienić bociany czarne, krogulce, zimorodki, kanie, jarząbki, czaple siwe, łabędzie, wiele gatunków dzięciołów oraz bażanty. W rzekach i licznych potokach można napotkać raki, karpie, sandacze.

Tereny powiatu porośnięte są  lasami mieszanymi na południu przechodzącymi w sosnowe na północy, i pokrywają 22% powierzchni powiatu. Gdzieniegdzie można napotkać skupiska modrzewi, starodrzewi dębowych, świerków i jodeł. W łańcuckim parku rośnie jedyny w powiecie mocno wiekowy miłorząb japoński, a przy drodze z Białobrzeg do Żołyni ponad 100 letnia sosna. Z pośród ciekawszych roślin porastających tereny powiatu należy wymienić: kłokoczkę,  kalinę koralową,  wawrzynek wilcze łyko, skrzyp olbrzymi, zawilec, pierwiosnek, borówkę czernicę, borówkę brusznicę, konwalię majową i różne rodzaje grzybów. Kilka wyznaczonych obszarów chronionego krajobrazu i rezerwatów przyrody „Wydrze”(gm. Rakszawa) oraz „Husówka”(gm. Markowa) obejmuje swym zasięgiem powiat łańcucki. Należą do nich: Brzóźniański Obszar Chronionego Krajobrazu(gm. Rakszawa), Hyżniańsko –Gwoźnicki Obszar Chronionego Krajobrazu(gm. Łańcut i Markowa) oraz Zmysłowski Obszar Chronionego Krajobrazu(gm. Białobrzegi i Żołynia).

Na terenie powiatu wytyczone zostały Ekologiczne Ścieżki Edukacyjne. Jedna w miejscowości Cierpisz (gm. Łańcut) wiedzie po południowych terenach powiatu pośród licznych oczek wodnych i lasów mieszanych. Można tu spotkać stanowiska skrzypu olbrzymiego oraz sromotnika bezwstydnego. Inna warta polecenia wytyczona jest w lasach miejscowości Husów(gm. Markowa) i obejmuje swym zasięgiem rezerwat „Husówka”, gdzie spotkać można skupisko ponad 100 letnich modrzewi, rzadko występującą kłokoczkę oraz stanowisko muchomora czerwonego.

Powiat Łańcucki jest powiatem rolniczo – przemysłowym. Zdecydowaną większość obszaru powiatu stanowią użytki rolne. Zajmują one 30 948 ha, co stanowi 68,4% powierzchni powiatu. Lasy i grunty leśne zajmują ponad 20% obszaru. W strukturze użytków rolnych dominują grunty orne, które zajmują powierzchnię 22 058 ha, tj. 48,7%; łąki - 5709 ha, tj. 12,6%; pastwiska - 2163 ha, tj. 4,9%. Największy odsetek użytków rolnych charakteryzuje gminę Łańcut, gdzie dość dobre gleby prawie w całości wykorzystywane są pod uprawy, w konsekwencji niski jest odsetek terenów lesistych. Procentowo najwięcej lasów jest w gminie Rakszawa, gdzie istnieją nie najlepsze warunki glebowe do rozwoju produkcji rolniczej. W rolnictwie dominuje sektor prywatny. Wszystkie gospodarstwa zajmowały 94,4% powierzchni użytków rolnych w powiecie. Niekorzystne było jednak to, że ponad 93% gospodarstw mieściło się w przedziale od 1-5 ha. W tych  małych i bardzo małych gospodarstwach trudno jest prowadzić opłacalną produkcję rolną. W ostatnich latach zauważa się dynamiczny rozwój gospodarstw agroturystycznych, które stają się alternatywą dla drogich hoteli i pensjonatów.

Powiat łańcucki należy do powiatów o dość dużym nasyceniu działalnością gospodarczą. W grudniu 2000 r. na terenie powiatu zarejestrowanych było 4579 podmiotów gospodarczych, które zatrudniały ogółem 15144 osób. W 92,5% podmiotów zatrudnionych było 5 i mniej pracowników, w 5% od 6 do 20 pracowników, w 2,2% od 21 do 100 pracowników, tylko w 0,3% powyżej 100 pracowników. Najwięcej zarejestrowanych jednostek gospodarczych zajmuje się handlem i naprawami - 35,2%. Przetwórstwo przemysłowe prowadzi ponad 16% podmiotów, a działalność budowlaną 11,1%. W ostatnich latach wzrosła liczba instytucji zajmujących się obsługą nieruchomości i firm. Dość dużo (9,9%) prowadzi działalność związaną z transportem, gospodarką magazynową i łącznością.

Przemysł powiatu łańcuckiego skoncentrowany jest w mieście Łańcut oraz w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Zakłady przemysłowe tu istniejące przez szereg działań proekologicznych stają się przyjazne dla środowiska. Z pośród najbardziej liczących się wśród kontrahentów krajowych, a przede wszystkim zagranicznych należy wymienić: Transsystem - największy polski producent i dostawca systemów transportu technologicznego, Fabrykę Wódek, Browar Van Pur, Fabrykę Śrub „Śrubex”, Bimex Bollhoff, Polimex, Bispol czy Golmeb.

W strategii rozwoju powiatu łańcuckiego zauważono konieczność tworzenia warunków wspierania najbardziej dynamicznie rozwijającego się sektora gospodarki. Małe i średnie przedsiębiorstwa są bowiem głównym potencjalnym “wytwórcą” nowych miejsc pracy. Będą równocześnie nośnikami rozwoju związków kooperacyjnych, międzynarodowych i krajowych (co jest szczególnie stymulujące w przypadku sektora MŚP). Diagnoza i waloryzacja terenów powiatu łańcuckiego wskazuje na możliwości rozwijania różnych form turystyki  w tym regionie. Turystyka stosowana (piesza, rowerowa, samochodowa) do miejsc o wyjątkowych walorach kulturowo-historycznych mogłaby być łączona z rozwojem agroturystyki w najbardziej malowniczych rejonach powiatu. Na podstawie wstępnej analizy struktury gospodarczej rolnictwa, stanu środowiska naturalnego zakłada się, iż rozwój agroturystyki jako dodatkowego źródła dochodów jest możliwy na ok. 50% powierzchni wiejskiej powiatu.

Powiat łańcucki może się poszczycić rozwiniętą infrastrukturą techniczną. W ostatnich trzech latach następuje dynamiczny przyrost liczby abonentów telefonii przewodowej. Zawdzięczać to należy dużym inwestycjom niektórych gmin powiatu na rzecz telefonizacji. Należy również pamiętać o dynamicznym rozwoju telefonii komórkowej, która stanowi dobrą, choć jeszcze dość drogą, alternatywę dla telefonów analogowych. Cały teren powiatu znajduje się w zasięgu głównych operatorów GSM.

Powiat łańcucki znajduje się w czołówce województwa pod względem rozwoju sieci wodociągowej. Na przestrzeni ostatnich lat sieć wodno-kanalizacyjna jest ciągle rozwijana we wszystkich gminach powiatu. Łańcut posiada nowoczesną oczyszczalnię ścieków o wydajności 5,5 tys. m³ na dobę. Mniejsze oczyszczalnie znajdują się w Markowej i Czarnej, zaspokajając potrzeby tych gmin.

Starostwo Powiatowe w Łańcucie
ul. Mickiewicza 2
37-100 Łańcut
tel. 017 225 70 00
fax.017 225 69 70
www.powiat-lancut.com.pl
e-mail: biuro@powiat-lancut.com.pl